ابوحمزه ثمالي مي‏گويد: نزد امام محمّد باقر عليه السلام بودم كه مردي اجازه حضور خواست. با اذن امام, وارد شد و سلام كرد. حضرت به او خوش آمد گفت و نزديك خويش نشانيد و با او گفت‏و‏گو كرد. آن مرد گفت: به فدايت گردم! همانا من دختر فلان دوستتان, ابن‏ابي‏رافع, را از وي خواستگاري كردم, ولي او به خاطر زشتي و درويشي و غريب بودنم, به من جواب رد داد و از من روي گرداند و مرا تحقير كرد. از اين كار او ناراحت شدم و قلبم شكست و در آن هنگام آرزوي مرگ كردم.
امام باقر عليه السلام فرمود: تو از طرف من نزد او برو و بگو «محمد‏بن‏علي‏بن‏الحسين‏بن‏علي‏بن‏أبي‏طالب به تو مي‏گويد: دخترت را به دوست و محبّمان, منحج‏بن‏رياح, تزويج كن و او را رد مكن.»
ابوحمزه مي‏گويد: آن مرد از شدت خوشحالي از جا پريد تا پيام امام را زودتر برساند هنگامي كه از تيررس ناگاهمان دور شد, امام فرمود: مردي از اهالي يمامه به نام جويبر در طلب اسلام نزد رسول الله صلي الله عليه و آله و سلم آمد و بي‏درنگ اسلام آورد و مسلماني نيكو گرديد. او مردي كوتاه قد, نيازمند و عريان بود و چهره‏اي زشت و سياه چرده داشت. رسول خدا به خاطر غريبي و برهنگي‏اش او را به جمع خود ملحق نمود و همواره صاعي از خرما از نوع صاع نخستين براي خوراك او مي‏فرستاد. پيراهن بلند [پيراهني كه همه بدن را مي‏‏پوشاند] نيز بر او پوشانيد و بدو امر فرمود كه ملازم مسجد باشد و شب‏ها همان جا بخوابد. آري, روزگار او مدتي را اين‏گونه گذشت تا آن كه شمار غريبان نيازمندي (همچون او), كه به مدينه مي‏آمدند و اسلام مي‏آوردند و در ساكن مسجد مي‏شدند, فراوان شد؛ به گونه‏اي كه در مسجد در تنگنايي افتادند. در اين هنگام, خداي تعالي به پيامبرش وحي نمودند كه ' مسجد را تطهير بنما و هر كسي را كه شبانگاهان در مسجد مي‏خوابد, از آن بيرون كن و دستور بده كه كساني كه دري از منزلشان به مسجد باز مي‏شود, آن در را ببندند؛ جُز درِ منزل حضرت علي عليه السلام و فاطمه زهرا سلام الله عليها . و مؤكداً ديگر هيچ جُنُبي از آن جا عبور نكند و هيچ غريبي در آن جا نخوابد.'
رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم نيز بي‏درنگ دستور داد تا همه درهايي كه به مسجد باز مي‏شد, جز در خانه علي را ببندند و مسكن فاطمه زهرا سلام الله عليها را نيز به حال خود بگذاشت. سپس فرمان داد تا براي آن مسلمانان (غريب, عريان و درويش) محل مسقّفي فراهم كنند كه بلافاصله مهيا شد و صفّه نام گرفت. رسول خدا به آن مسلمانان غريب و فقير دستور داد كه روز و شب‏شان را در زير آن سايبان بگذرانند. آن‏ها در آن‏جا فرود آمدند و اجتماع كردند. (از آن به بعد) رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم پيوسته بدان‏ها سركشي و توجه مي‏فرمود و از آنها محافظت مي‏كرد. و هرگاه مي‏توانست برايشان گندم, خرما, جو و كشمش مي‏برد. مسلمانان نيز مدام به آنان سركشي و توجه مي‏كردند و به تبع دلسوزيِ رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم بر اين جماعت, مسلمانان نيز دلسوز آنان بودند و صدقات خود را در ميان آنها مصرف مي‏كردند.
روزي پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله و سلم با نگاه رحمت و رقّت به جويبر نگريست و بدو فرمود: «اي جويبر, كاش با زني ازدواج مي‏كردي تا به كمك او عفت نفس خويش را نگاه مي‏داشتي و او نيز بر دنيا و آخرت ياري‏ات مي‏كرد!» جويبرعرض كرد: «اي رسول خدا, پدر و مادرم به فدايت! چه كسي به من رغبت مي‏كند؟! به خدا قسم كه نه حسب و نسبي دارم و نه مال و جمالي. كدام زن به من رغبت مي‏كند؟!»
رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم به او فرمود: «اي جويبر, همانا خداوند با (معيار) اسلام چيزهايي را كه در (دوران) جاهليّت شريف دانسته مي‏شد:, فروكاست و چيزهايي را كه پست دانسته مي‏شد, شرافت بخشيد و كسي را كه در جاهليّت خوار بود, عزّت داد و تكبر و تفاخر جاهلانه به خاندان و برتريِ نسب را از ميان برد. در نتيجه, امروز همه مردم _ از سفيد و سياه و قريشي و عرب و غير عرب _ از (صلب) آدم عليه السلام شمرده مي‏شوند. خداوند آدم عليه السلام را نيز از گل آفريد و به يقين محبوب‏ترين مردم در پيشگاه خداوند عزّوجلّ در روز قيامت, مطيع‏ترين و با تقوا‏ترين آن‏ها است. و من, اي جويبر, امروز احدي از مسلمان‏ها را با فضليت‏تر از تو نمي‏دانم؛ مگر كسي كه براي خدا از تو با تقوا‏تر و مطيع‏تر باشد.»
سپس به وي فرمود: «اي جويبر! نزد زياد‏بن‏لبيد برو كه به يقين او در حسب از شريف‏ترين اشخاصِ قوم خويش _ يعني بني بياضه _ است, و به او بگو: من پيك رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم, به سوي تو هستم. رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم, به تو پيغام مي‏دهد كه دخترت ذلفا را به نكاح جويبر درآوري.»
جويبر با پيام رسول خدا به سوي زيادبن‏لبيد روانه شد. او با گروهي از بستگانش در خانه خود نشسته بود كه جويبر اجازه ورود خواست. به زياد خبر دادند و او بلافاصله اجازه دخول داد و بر جويبر سلام كرد. جويبر گفت: «اي زياد‏بن‏لبيد, همانا من پيك رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم به سوي تو هستم كه در پي حاجتي آمده‏ام. آشكارا به تو بگويمش و يا خصوصي؟»
زياد گفت: «اختيار داري. آشكارا بگو كه اين امر براي من مايه شرافت و فخر است.»
جويبر به او گفت: « رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلمبه تو پيغام مي‏دهد كه دخترت ذلفا را به نكاح جويبر (يعني من) درآوري.»
زياد گفت: « آيا واقعاً رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم تو را با اين پيام نزد من فرستاده؟»
گفت: «آري. من كسي نيستم كه بر رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم دروغ ببندم.»
زياد به او گفت: «ما دختران جوانمان را جز به نكاح همتايان خود از انصار در نمي‏آوريم. تو برگرد, اي جويبر, تا من رسول خدا را ببينم و او را از عذر خويش آگاه كنم.»
جويبر بازگشت در حالي كه مي‏گفت: «به خدا قسم كه نه قرآنِ نازل اين (مَنِش) را تأييد مي‏كند و نه نبوت محمد براي (صحه گذاشتن بر) اين, ظهور كرده است.» ذلفا دختر زياد در پرده بود كه اين سخن جويبر را شنيد و بي‏درنگ كسي به سوي پدرش فرستاد كه نزد من بيا.
وقتي آمد به وي گفت: «اين چه سخني بود كه من از تو شنيدم و تو با آن با جويبر گفت‏و‏گو مي‏كردي؟!»
پاسخ داد: «او به من گفت رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم وي را فرستاده تا بگويد رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم به تو ابلاغ مي‏كند كه دخترت ذلفا را به ازدواج جويبر درآوري.»
ذلفا به پدر گفت: «به خدا قسم, جويبر كسي نيست كه بر رسول خدا دروغ ببندد. هم‏اينك پيكي را به دنبال جويبر بفرست تا او را نزد تو بازگرداند.»
زياد بلافاصله پيكي فرستاد و جويبر را بازگرداند و به او گفت: «خوش آمدي‏ اي جويبر! آرام باش تا بازگردم. سپس خود به نزد رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم رفت و عرض كرد: پدر و مادرم به فدايت! جويبر پيام شما را برايم آورد و گفت: همانا رسول خدا به تو ابلاغ مي‏كند كه دخترت ذلفا را به نكاح جويبر درآور. ولي من به نرمي و خوش اخلاقي با او سخن نگفتم و به نظرم آمد كه شما را ملاقات كنم. (يا رسول الله! متأسفانه) ما جز به همتايان انصار خود زن نمي‏دهيم.»
رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم فرمود: «اي زياد! جويبر آدم مؤمني است و مرد مؤمن كفو (و همتاي) زن مؤمن و هر مرد مسلماني همتاي زن مسلمان است. پس اي زياد! او را تزويج كن و از او روي برمتاب.»
آن گاه زياد به منزلش بازگشت و آنچه از رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم شنيده بود براي دخترش باز گفت. ذلفا در جواب پدر گفت: «مطمئناً اگر از رسول خدا سرببيچي, كافر گشته‏اي. پس (مرا) به جويبر تزويج كن.»
زياد (از نزد ذلفا) بيرون آمد و دست جويبر را گرفت و او را نزد خويشان خود برد و براساس سنّت خدا و سنّت رسولش او را (به ذلفا) تزويج كرد و مهريه‏اش را هم خود به عهده گرفت. جهازي نيز تهيه كرد و ذلفا را آماده نمود. او را نزد جويبر فرستادند و به او گفتند: «آيا خانه‏اي داري كه او را نزد تو بفرستيم؟» گفت: «به خدا قسم خانه‏اي ندارم.»
آن‏ها ذلفا را آماده كردند و برايش منزلي فراهم كردند. فرش‏خانه و اسباب منزل را نيز تهيه نمودند و دو پيراهن در برِ جويبر پوشاندند و ذلفا را وارد خانه نمودند و جويبر را با عمامه به سر بر او داخل كردند. وقتي نگاه جويبر به ذلفا افتاد و نگاهي به خانه و لوازمش كرد و بوي خوش مشامش را نواخت, در گوشه‏اي از خانه ايستاد و تا طلوع فجر پيوسته در ركوع و سجود به تلاوت قرآن مشغول گرديد و آن گاه كه صداي اذان را شنيد از خانه خارج شد. همسرش نيز از آن‏جا بيرون آمد, وضو ساخت و نماز گزارد.
(پس از نماز) از او سؤال شد كه آيا او با تو آميزش كرد؟ پاسخ داد: «پيوسته قرآن مي‏خواند و در ركوع و سجود بود تا اين كه صداي (اذان) را شنيد و از آن‏جا خارج شد.»
شب دوم نيز همان كار را تكرار كرد, ولي اين قضيه را از پدر ذلفا مخفي كردند. شب سوم نيز او همان كار را انجام داد. اين قضيه را به پدر ذلفا خبر دادند. او به سوي رسول خدا روانه شد و عرض كرد: «پدر و مادرم به فدايت, اي رسول خدا! شما مرا به تزويج جويبر امر نموديد, در حالي كه ـ به خدا قسم ـ او كسي نبود كه ما او را تزويج كنيم (و به دامادي خود برگزينيم) لكن اطاعت از فرمان شما بر من واجب نمود كه او را تزويج كنم.»
پيامبر به او فرمود: «چه كار عجيبي از او مشاهده كرده‏ايد؟»
زياد پاسخ داد: «برايش خانه و اثاث تهيه ديديم و من دخترم را در آن خانه وارد نمودم و جويبر را عمامه بر سر با او داخل خانه كردم. ولي شبّ اوّل نه سخني با او گفته و نه بدو نگاه كرده و نه به او نزديك شده است, بلكه (به جاي آن) در گوشه‏ خانه ايستاده و مدام در حال ركوع و سجود به تلاوت قرآن مشغول شده است تا آن هنگام كه صداي اذان را شنيده (و براي نماز از آن‏جا) خارج شده است. او در شب دوم نيز چنين كرده و در شب سوم نيز همين كار را تكرار نموده است و تاكنون كه نزد شما آمده‏ايم, اصلاً به او نزديك نشده و با او سخن نگفته است. فكر نمي‏كنيم كه او طالب زنان باشد پس (براي حل اين مشكل) در كار ما بينديش.»
زياد بازگشت و پس از آن رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم به سوي جويبر فرستاد و هنگامي كه جويبر حاضر شد به او فرمود: «آيا اهل نزديكي با زنان نيستي؟!»
جويبر عرض كرد: «مگر من نر نيستم؟! آري اي رسول خدا! همانا من نسبت به زنان بسيار شهوي و حريص‏ام.»
رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم به او فرمود: «از تو برخلاف آنچه خود را بدان توصيف مي‏كني, برايم خبر آورده‏اند. آن‏ها گفته‏اند كه برايت خانه و فراش و اثاث البيت فراهم كرده‏اند و دختر جوان زيباي خوشبويي بر تو داخل كرده‏اند و تو عمامه به سر آمده‏اي, ولي نه به او نگاه كرده‏اي و نه با او سخني گفته‏اي و نه به او نزديك شده‏اي. پس تو را چه شد؟»
جويبر به ايشان عرض كرد: «اي رسول خدا, (وقتي به آن) خانه وسيع وارد شدم و نگاهم به فراش و اثاثيه و دختر جواني زيبا و خوشبو افتاد, به ياد وضعيت گذشته‏ام, غربتم, نيازمندي‏ام, گمنامي‏ام و همنشيني‏ام با غريبان و مسكينان افتادم. پس خوش داشتم از آن‏جا كه خداوند چنين احساني به من نموده, او را بر عطايش سپاس گويم و با شكري حقيقي بدو تقّرب جويم. پس برخاستم و به گوشه خانه رفتم و لاينقطع مشغول نماز و تلاوت قرآن در ركوع و سجود شدم تا خدا را شاكر شوم. و (تنها) آن‎گاه كه بانگ (اذان) را شنيدم (براي نماز صبح) از آن‏جا خارج شدم و هنگام صبح به نظرم آمد كه آن روز را هم روزه بگيرم. و (خلاصه) سه روز و سه شب بدين كار مشغول بودم و (با اين حال) به نظرم مي‏رسد كه اين مقدار, در مقابل آنچه خداوند به من عطا فرموده, اندك است وليكن _ ان شاء الله _ امشب او و ديگران را راضي خواهم كردم.»
سپس رسول خدا كسي را به سوي زياد فرستاد و او را آورد تا گفته جويبر را به اطلاع وي رساند و خيالشان راحت شد.
امام باقر عليه السلام فرمود: «جويبر به گفته‏اش وفا كرد.» بعدها وقتي رسول خدا براي غزوه‏اي از مدينه خارج شد, جويبر نيز با ايشان بود. وي در آن غزوه به شهادت رسيد و پس از جويبر در ميان انصار زن ايمّي (۱) سخاوتمندتر و بخشنده‏تر از ذلفا پيدا نشد.  (۲)
اين داستان به خوبي نشان مي‏دهد كه رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم چگونه براساس اخوّت اسلامي, دختران و پسران عزب را به نكاح يكديگر در مي‏آورد.

------------------------------------------------------------------------------------------

(1) زن ايمّ, زني است كه بي‏شوهر باشد؛ خواه باكره و خواه ثيّبه. و مرد ايمّ نيز كسي است كه زن نداشته باشد. لسان العرب, ج ١٢, ص ٣٩, ماده أيم.

(2) الكافي, ج٢, ص ٣٣٩-٣٤٣, باب أنّ المؤمن كفو المؤمنة, ح ١.